Bài 2: NIẾT BÀN - SÁU CÕI LUÂN HỒI - PHÁP THIẾT THỰC HIỆN TẠI

2.1 Niết bàn và các khái niệm tương đương 

Niết bàn là trạng thái tâm bất động giải thoát, chấm dứt phiền não nghiệp khổ luân hồi. Tâm bất động, thanh thản, an lạc và vô sự là cụm từ mà Thầy Thích Thông Lạc dùng để chỉ trạng thái Niết bàn. Trong kinh Nikaya để chỉ khái niệm Niết bàn Phật còn dùng các từ:

- Vô tướng tâm giải thoát.

- Vô tướng tâm định.

- Bất động tâm định.

- Tâm vô lậu.

- Diệt đế.

- An trú không.

- Không tánh.

v.v..

Nội hàm của các từ này chỉ cho trạng thái tâm không tham sân si mạn nghi; tâm không bị các kiết sử, triền cái chi phối; tâm không có dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu.

2.2 Sáu nẻo luân hồi – tái sanh ngay trong hiện tại 

Sáu nẻo (cõi) luân hồi là sáu trạng thái của tâm của mỗi người: 

- Cõi trời: trạng thái tâm của người sống thập thiện, tu tập chứng các trạng thái tâm thiện, từ bi hỷ xả. Cõi trời gồm có cõi trời dục giới, cõi trời sắc giới và cõi trời vô sắc giới.

- Cõi người: bằng trạng thái tâm người sống trong 5 giới, có tâm tàm quý, có lương tâm – lương tri, biết ăn năn sửa đổi sai lầm để trở thành người không làm khổ mình, khổ người.

- Cõi a tu la: trạng thái tâm sân, giận, bất toại nguyện.

- Cõi ngạ quỷ: trạng thái tâm đói khát, khát khao.

- Cõi súc sanh: bằng trạng thái thân tâm ích kỷ, nhỏ mọn, hẹp hòi, bẩn thỉu, ăn uống đồ bất tịnh, hôi thối, rượu chè say sưa quậy phá, v.v...

- Cõi địa ngục: trạng thái thân tâm đau khổ, phiền não, bất an, lo lắng.

Luân hồi là luân chuyển trạng thái tâm giữa các trạng thái trời, người, a tu la, địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.

Ví dụ, tâm ta sân là tương ưng ngay a tu la, khi ta sân thì ta là a tu la.

Khi ta đói, khát thì ta là ngạ quỷ.

Khi ta keo kiết, bỏn xẻn, v.v.. thì ta là súc sanh.

Khi ta lo lắng, sợ hãi, v.v.. thì ta tương đương bị quăng vào địa ngục.

Các cõi giới tâm thức

Tái sanh là có thân ở kiếp sau, tùy theo nghiệp lực quá khứ, hiện tại đã gieo mà có được phước báu tương ưng, đi theo nghiệp lực đã tạo tác.

Chúng ta chỉ có chứng đạt tâm bất động, thanh thản, an lạc và vô sự, tức là tâm Diệt đế, Niết bàn mới không bị tái sanh. Chính vì vậy mà Thầy Thông Lạc dạy phải giữ tâm bất động.

Điều đặc biệt chúng ta phải chú ý, khi chết mà tâm bất an một chút là tái sanh cảnh khổ liền. Mà khi chết thân tâm rã rời, có ai giữ được tâm bình an? Nên Phật nói rất ít người tái sanh thành người trở lại. Số người đi lên bằng hai cái sừng, số người đi xuống bằng lông con bò.

Do đó, vấn đề cận tử nghiệp là vấn đề cực kỳ cần chú ý. Nếu chúng ta không tu tập thì ngay hiện tại đã tái sanh vào chỗ khó, khi chết đa phần bất lợi hơn rất nhiều.

Tâm bất động trước ác pháp và các cảm thọ là niết bàn, nơi không có nhân quả chi phối, nên nếu thân bị bệnh hay các ác pháp (người ta chửi, hoàn cảnh khó khăn, v.v.. ) thì phải kham nhẫn vượt qua, lấy giáo pháp Phật làm bè qua sông, ý là để cho tâm đừng dao động.

Khi chúng ta đoạn trừ 12 nhân duyên, đoạn trừ các kiết sử thì tâm bất động và không có tái sanh ngay hiện tại. Đức Phật đã chỉ cho chúng ta chỗ bất tử và chỗ tử sinh.

Nhìn vào thế gian ta thấy con người đa phần sống ở tâm a tu la, địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh. Cho nên rất khó được làm người. Kinh Tương ưng Sự thật đức Phật chỉ cho chúng ta biết vì sao rất khó được thân người, bởi vì:

“5) Vì rằng ở đấy không có pháp hành, chánh hành, thiện nghiệp, phước nghiệp.”

Chúng ta nhìn thấy trong thế gian rất rất nhiều người họ sống trong đau khổ mà không có cách gì thoát ra, và chính họ chỉ kêu gào, than trách chứ đâu biết được Khổ, Nguyên nhân của Khổ để rồi từ đó Vượt Qua Khổ, sống trong an lành đâu!

Cái nhìn từ bi của đức Phật là cái nhìn từ bi của bậc Giác ngộ, nhìn chúng sanh ngụp lặn trong biển trần ai mà không có cách vượt qua. Từ đó Ngài muốn đem Chân lý Vô Thượng đến với mọi người, với chúng sanh. Nhưng màn Vô Minh ngăn che, không dễ gì tiếp cận được.

Và Ngài khuyên dạy hàng đệ tử hãy cố gắng Giác Ngộ Tứ Diệu Đế:

“Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải làm để rõ biết: "Ðây là Khổ"... một cố gắng cần phải làm để rõ biết: "Ðây là Con Ðường đưa đến Khổ diệt".

(Kinh Tương ưng Sự thật).

Biết khổ, nguyên nhân của khổ để từ đó đoạn diệt khổ và nguyên nhân khổ, hướng về Diệt đế, nơi chấm dứt đau khổ, sống an trú lành, đời sống lành, vượt qua các chấp thủ, tham ưu ở đời.

2.3 Pháp thiết thực hiện tại
Trong kinh Nikaya đức Phật dạy: “Niết bàn là thiết thực hiện tại, có hiệu quả tức thời, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu". Hoặc: "Pháp do Thế Tôn khéo thuyết, thiết thực hiện tại, có hiệu quả tức thời, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu".

Niết bàn là thiết thực hiện tại và các cõi khác cũng thiết thực, ngay hiện tại ở tâm của chúng ta.

Niết bàn có thể khó hiểu, nhưng cõi địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, a tu la thì chúng ta rất dễ trải nghiệm.

Ví dụ:

- Hai người đang chửi nhau, đánh nhau đó là hai con A tu la. Khi huân tập nghiệp này thì ngay hiện tại khuôn mặt họ rất xấu xí. Có ai sân giận mà mặt đẹp đâu? Và khi chết đi tái sanh theo nghiệp này sẽ sinh ra người xấu xí.

“Người tướng mạo xinh đẹp

Do không hận không sân

Người tướng mạo xấu xí

Là do nhiều phẫn nộ”

(Kinh Tiểu nghiệp phân biệt - Trung bộ kinh)

- Ở Facebook mà đi chỉ trích người này, người kia đó là sân, cũng là trạng thái A tu la, khi chết cũng tái sanh có thân xấu xí.

- Người sống 5 giới tự tâm có trạng thái hạnh phúc, điều này chỉ có người đó biết, tự họ có tâm vui vẻ, an vui.

- Người sống xả tâm, ly dục thì có trạng thái hạnh phúc cao hơn, đó là hạnh phúc các cõi trời, chư thiên. Người sống trong gia đình, trong các ràng buộc xã hội, ăn nhậu, v.v.. họ nghĩ là cuộc sống của bậc xuất gia khổ, chứ thật cuộc sống của các bậc xuất gia là đời sống của các chư thiên, hạnh phúc, an lành mà người thường không thể hiểu được.

Tóm lại, ngay tại thân tâm mỗi người có các trạng thái tâm từ đau khổ đến an vui, hạnh phúc. Trời, người, atula, ngạ quỷ, súc sanh, địa ngục là ở ngay hiện tại, trên thân tâm của mọi người đang có.

Chúng ta quan sát tâm mình, cả sáu trạng thái trời, người, atula, ngạ quỷ, súc sanh, địa ngục xuất hiện trong ta khi này khi khác, hoặc có khi chúng ta thuần ở trong cảnh giới nào đó (trời, người, địa ngục). Trạng thái Niết bàn thoát khỏi sáu trạng thái này, là trạng thái tâm của những người diệt ngã, xả tâm ly dục ly ác pháp, hạnh phúc không có chịu sự chi phối của không gian và thời gian. Còn các trạng thái khác là pháp hữu vi, vô thường, biến đổi.

Chúng ta cư sĩ cứ sống 5 giới, và tu tập 10 điều lành, để đoạn trừ địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, a tu la, hướng đến trạng thái người, trời và Niết bàn.

25/03/2019

(Trích từ cuốn sách: BÌNH YÊN NGAY HIỆN TẠI - https://tamphainhudat.blogspot.com/2019/03/bai-2-niet-ban-sau-coi-luan-hoi-phap.html)